.gitignore, LICENSE ve README — repo temizliği

Her iyi GitHub reposunda üç temel dosya bulunur: .gitignore, LICENSE ve README.md. GH-900 sınavı bu dosyaların amacını ve davranışını doğrudan sorar.

.gitignore

.gitignore, Git’in takip etmemesi gereken dosya ve klasörleri tanımlar. Repo kökünde bulunur.

Yaygın kullanım örnekleri

# Derleme çıktıları
/build/
/dist/
*.class
*.o

# Bağımlılıklar
node_modules/
vendor/
.venv/

# Ortam değişkenleri (asla commit'lenmemeli!)
.env
.env.local
*.env

# IDE dosyaları
.vscode/
.idea/
*.swp

# OS dosyaları
.DS_Store
Thumbs.db

# Log dosyaları
*.log
/logs/

.gitignore nasıl çalışır?

• Satır başı # yorum satırıdır
• * joker karakter — tek dizin seviyesinde eşleşir
• ** her seviyede eşleşir (**/logs → her dizindeki logs klasörü)
• / ile başlayan pattern sadece repo kökünden başlar
• ! ile başlayan pattern bir istisnayı (un-ignore) tanımlar

# Tüm log dosyalarını yoksay
*.log

# Ama bu özel log dosyasını takip et
!important.log

.gitignore templates

GitHub repo oluşturulurken dil/framework bazlı .gitignore şablonları seçilebilir. GitHub’ın resmi gitignore koleksiyonu: github.com/github/gitignore

Önemli: Halihazırda tracked (commit edilmiş) dosyalar .gitignore’a eklense de takip edilmeye devam eder. Bunları Git’in takibinden çıkarmak için:

git rm --cached .env
git commit -m "Stop tracking .env file"

LICENSE

Açık kaynak lisans, başkalarının kodu nasıl kullanabileceğini, değiştirebileceğini ve dağıtabileceğini tanımlar.

Lisans	Açıklama	Ticari kullanım	Değişiklik paylaşımı
MIT	En permissive	Evet	Zorunlu değil
Apache 2.0	Permissive + patent koruması	Evet	Zorunlu değil
GPL v3	Copyleft — türev çalışma da GPL olmalı	Evet	Zorunlu
LGPL	Kütüphane için hafif copyleft	Evet	Kütüphane değişikliği paylaşılır
BSD 2/3-Clause	MIT benzeri, basit	Evet	Zorunlu değil
ISC	MIT’in sadeleştirilmiş versiyonu	Evet	Zorunlu değil

Lisans seçimi için: choosealicense.com

GitHub’da lisansı olmayan repo: başkalarının kullanamayacağı anlamına gelir (tüm haklar saklıdır).

README.md

README, repo sayfasında otomatik gösterilen açıklama dosyasıdır. Markdown formatında yazılır.

İyi bir README içermesi gerekenler:

1. Proje adı ve kısa açıklama
2. Badges — build durumu, lisans, version
3. Kurulum talimatları
4. Kullanım örnekleri — kod snippet’leri
5. Contributing — nasıl katkı yapılır
6. Lisans bilgisi

Farklı konumlar için README:

• /README.md → repo kök açıklaması
• /docs/README.md veya /docs/ klasörü → docs sayfaları
• /.github/README.md → GitHub’a özel metadata (profile README için username/username reposunda)

Profile README

github.com/<username>/<username> adında bir repo oluşturup README.md ekleyince GitHub profil sayfanda özel içerik gösterilir. Bu sınava girebilir.

Sınav perspektifinden önemli noktalar

• .gitignore zaten tracked dosyalara uygulanmaz — git rm --cached gerekir
• Lisansız repo “all rights reserved” anlamına gelir
• README, kök dizinde README.md, README, README.txt, readme.md formatlarında tanınır
• CONTRIBUTING.md — katkı kuralları; CODE_OF_CONDUCT.md — topluluk kuralları; bunlar da sınava girebilir

Sırada ne var?

Sonraki derste releases, tag’ler ve commit geçmişini yönetmeyi ele alacağız.